A DESCRICIÓN
Describir é explicar como son os seres, obxectos, paisaxes e lugares, ou realidades abstractas. Ou sexa, é coma unha pintura feita con palabras. A descrición conleva a enumeración das partes que compoñen o elemento, a mención das súas características e a súa situación no espazo.
O texto descritivo adoita presentar un tema (obxecto, persoa, lugar, etc) ao que se lle atribúen unha serie de propiedades ou calidades, que responden á pregunta "como é?" e funcións, que responden á pregunta "que fai ou para que serve?"
En descricións breves como María é encantadora o suxeito expresa o tema e o atributo unha propiedade. Nas máis complexas, o tema principal adoita presentar diversos elementos aos que á súa vez se lles atribúen propiedades. No seguinte texto subliñamos os elementos referidos ao tema principal, que é "o esquío común": O esquío común pertence á orde dos roedores. Ten o rabo longo e as orellas sobresáenlle en forma de pincel. O seu pelo é de ton acastañado.
CARACTERÍSTICAS LINGÜÍSTICAS DA DESCRICIÓN:
O texto descritivo presenta unha serie de características estruturais, gramaticais e léxico-semánticas que o diferencias dos outros tipos de textos:
1.- Organización da información conforme a un criterio espacial: do conxunto ás partes, de arriba a abaixo, de lonxe a perto, de dentro á fóra, de esquerda a dereita...
2.- Predominio de clases de palabras que se empregan para denominar os elementos da realidade descrita (substantivos) e para informar sobre as súas características (adxectivos).
3.- Relevancia de palabras que sitúan os elementos no espazo (adverbios de lugar e locucións).
4.- Uso de verbos en presente ou pretérito imperfecto.
5.- Predominio de oracións atributivas (cos verbos ser e estar). Outras construcións sintácticas frecuentes son as comparativas e as adversativas.
6.- Sintaxe sinxela, con preeminencia da coordenación sobre a subordinación.
7.- Uso de procedementos de cohesión específicos. Ademais dos conectores espaciais, é propio dos textos descritivos o emprego de diversos procedementos de relación léxico-semántica entre palabras: sinonimia, antonimia, derivación, hiponimia e hiperonimia.
CLASIFICACIÓN DOS TEXTOS DESCRITIVOS:
A) Segundo a maneira de representar a realidade, a descrición pode ser:
1.- Realista ou obxectiva: o observador pretende dar unha visión do obxecto tal como é, polo que interesa o detalle, a veracidade. Este tipo de descrición adoita aparecer nos textos académicos, xurídico-administrativos e xornalísticos.
2.- Subxectiva: a visión do obxecto está condicionada por un criterio persoal. Nestas descricións a intención do autor será idealizar (descrición idealizada), deformada (descrición satírica -esaxeran as propiedades descritas-), transmitir impresións producidas no observador (-importan máis as impresións ca o obxecto en si-). Este tipo de descrición é propia do discurso literario e da publicidade.
Así pois, cando explicamos as características de algo, podemos reflectilas de dúas maneiras: obxectivamente, é dicir, tal como son; ou subxectivamente, ou sexa, tal e como as vemos nós (é unha visión persoal das cousas polos sentimentos e emocións que en nós provocan).
Nas seguintes descricións dunha "sandía" está claro que a primeira é obxectiva e a segunda é subxectiva:
A sandía é unha planta con talo verdoso e flexible, de tres ou catro metros de longo, follas partidas en segmentos redondeados e de cor verde escura, flores marelas, froito case esférico e pode chegar a pesar 20 quilogramos. Ten a corteza verde e a polpa encarnada e doce, entre a que se atopan numerosas pebidas negras e aplastadas.
Durante o xantar, Xiana recibiu unha agradable sorpresa: no seu prato de sobremensa atopou unha tallada de sandía de cor vermella e aspecto apetitoso.
Gústalle moito o contraste entre a polpa encarnada e as pequenas pebidas negras. Percibiu o seu aroma característico e o seu doce e refrescante sabor.
Era a primeira tempada e, para Xiana, un signo inconfundible de que cehgara o verán.
B) Segundo o tema da descrición:
1.- Descrición de persoas e seres da natureza.
2.- Descrición de obxectos.
3.- Descrición de espazos: paisaxes rurais ou urbanos e ambientes.
4.- Descrición de realidades abstractas (sentimentos, sensacións, conceptos)
1.- A descrición das persoas.
Se nos limitamos a describir os rasgos físicos (cara, boca, ollos, cabelo, corpo...) estamos facendo unha prosopografía. Se nos fixamos na súa maneira de ser, nos rasgos psíquicos (carácter, comportamento...) estamos facendo unha etopea. Se combinamos ambos aspectos, o máis frecuente, o que temos é un retrato. E por certo, lembrade que abondan os adxectivos.
Xurxo era un mozo algo tímido que atopaba no baile a mellor terapia para os seus complexos, contradicións e depresións de adolescente. Fisicamente no pode dicirse que Xurxo tivese algún rasgo que destacara pola súa singular beleza, agás, quizais, os seus beizos grosos e sensuais.
O tío Lucas era máis feo ca Picio. Fórao toda a súa vida, e xa tiña preto de corenta anos. Porén, poucos homes tan simpáticos e agradables terá botado Deus ao mundo. Logo viña a voz, vibrante, elástica, atractiva. Chegaba despois o que aquela voz dicía: todo oportuno, discreto, enxeñoso, persuasivo.
A caricatura é a descrición dunh persoa, pero de forma burlesca, esaxerando os rasgos e deformando o seu aspecto. Utiliza os mesmos recursos ca o retrato, pero as comparacións e as metáforas serven para ridiculizar. Normalmente, as comparacións dos trazos do personaxe fanse con realidades consideradas baixas ou vulgares, ou ao revés mediante a elevación de realidades vulgares, que se presentan ironicamente como perfectas. Asemade, utilízanse adxectivos que destacan eses rasgos que serven para ridiculizar, xogos de palabras e hipérboles.
2.- A descrición dos obxectos.
Para describir un obxecto debemos fixarnos ben, tanto no seu aspecto xeral como os elementos a describir e as súas características.
Exercicio de descrición dun obxecto:
3.- A descrición de espazos.
Cando describimos lugares ou paisaxes temos que ter en conta os diferentes elementos que aparezan: casas, elementos da natureza, persoas, etc. Non é, polo tanto, unha soa cousa a que temos que describir, senón todo o conxunto. Para isto debemos elixir a perspectiva, situarnos nun lugar desde o cal imos contar como é esa paisaxe; debemos ter en conta se pretendemos dar unha visión panorámica ou deternos en cada un dos elementos que integran esa paisaxe describíndoos minuciosamente; seguir unha orde na descrición, ou do xeral ao particula ou ao revés, do afastado ao que está máis achegado...
Os pasos que debemos seguir, por tanto, son os seguintes:
- Elixir o lugar que se vai describir.
- Elixir a perspectiva desde a que se vai describir.
- Concretar se se vai ofrecer só unha visión panorámica ou se se vai reparar en cada elemento que se seleccione.
- Elixir a orde na que se vai describir.
- Observar atentamente a paisaxe e seleccionar os elementos percibidos por cada un dos sentidos, caracterizándoos con adxectivos, personificacións, comparacións e metáforas. Concello de Calvos de Randín:
Conxunto de serras sudoccidentais da provincia de Ourense (Laboreiro, Queguas, Quinxo, Santa Eufemia, Cruz de Piñeiro,
Xurés, Pisco e Pena), de natureza basicamente granítica, que forman
unha unidade xeográfica e ecolóxica coas serras portuguesas (Peneda,
Soajo, Amarela e Gerês) e flanquean o val do río Limia. Ademais deste e
do río Salas, que se encontran parcialmente encorados, no espazo natural
abundan os corgos e cursos fluviais de pequena entidade. Pertence á
rexión eurosiberiana, provincia atlántica-europea e subprovincia
cántabro-atlántica, e constitúese nun sector bioxeográfico exclusivo, o
xuresiano.
Orografía especialmente abrupta, sobre todo nas serras de Xurés e Santa
Eufemia e nos montes do Quinxo, con extensos rochedos e fortes
pendentes. As serras de Laboreiro, Queguas, Pisco e Pena amosan unha
morfoloxía máis suave. Importantes mostras de modelado glaciar. Ademais
das áreas rochosas, extensas matogueiras de uceiras, xestas, piornos,
xaras e toxos dominan abas e cumios do espazo natural, sobre todo entre
os 500 e os 1.000 m sobre o nivel do mar, con escasas mostras de
arboredo. Bosquetes de carballos cerquiños, bidueiros e teixos, nas
partes elevadas das serras máis abruptas. En ladeiras a baixa altura hai
formacións de carballo común, mesturado aquí con sobreiras, acivros,
érbedos, loureiros e castiñeiros. Pequenos rodais de aciñeiral. Algunhas
repoboacións de piñeiro rubio e piñeiro bravo. Soutos de castiñeiros e
bosques de ribeira completan o arboredo. No val de Riocaldo e na área
Requiás-Guntumil encóntranse os solos máis profundos, con cultivos e
pradarías. O espazo natural afecta parcialmente a dous encoros, o de
Lindoso e o do Salas. En conxunto, espazo moi pouco poboado, con escasos
lugares e aldeas e extensas áreas deshabitadas.
4.- Descrición de realidades abstractas (sentimentos, sensacións, conceptos)
Descrición de sensacións olfactivas, táctiles, visuais, auditivas...
