Variedades xeográficas do galego

Os habitantes dunha mesma localidade ou rexión poden desenvolver ó longo do tempo modos lingüísticos particulares (variedades diatópicas: falares ou dialectos xeográficos), que conforman unha variante diatópica da lingua. Eses modos ou falares lingüísticos particulares son resultado de distintos factores. Entre eses factores están:

• A influencia das linguas de substrato e superestrato (prerromanas, célticas, suevo...).
• A evolución do propio sistema: ó haber unha ausencia de contacto con outras comunidades que empreguen a mesma lingua -por mor de dificultades xeográficas, falta de contacto, migracións...- poden aparecer co tempo solucións fonéticas e/ou morfolóxicas diferentes.

 O galego, como a maioría das linguas, posúe variedades internas dependentes da área xeográfica.

Malia a grande unidade do galego falado acostuman diferenciarse tres grandes bloques dialectais baseándose nunhas poucas isoglosas (liñas que marcan unha forma diferente de dicir algo no territorio).

 Dentro dos bloques poden sinalarse tamén áreas máis pequenas.

1.-Bloque Oriental:

• cais (cans), pantalois (pantalóns), ladrois (ladróns) -plural-
• camín (camiño), paxarín (paxariño) , vecín (veciño) –iño-
• cuatro (catro), cuando (cando), guardar (gardar) –ditongo –ua
• baxo (baixo), caxa (caixa)

Áreas: asturiana (artigo el/l´, avolo, mulin –avó, muíño-) //ancaresa (vogais nasais) // zamorana (collí, partí –collín, partín)

2. Bloque central:

• non seseo: luz, dez, empezar, dicir
• -ao: mao, irmao, chao (man, irmán, chan) –sufixo-
• cas (cans), leós (leóns) ladrós (ladróns), calcetís (calcetíns) –plural-
• algunha gheada

Áreas: mindoniense: cimo (grelo), golpe (raposo). lucu-auriense: come (cume), bibe (bebe)

3. Bloque occidental:

• gheada: logho (logo), amigha (amiga), Lugho (Lugo)
• seseo total: disir (dicir), cosiña (cociña), des (dez). Seseo só final de sílaba: lus (luz) mais facer
• man, irmán, castelán, chan –sufixo-
• uns, algúns, leóns, calcetíns –plural-

Áreas: fisterrá: cheísmo (só che pronome) // pontevedresa // Baixo Miño (teísmo)

 

As variedades dialectais da lingua galega, por Noemí Pazó from Román Landín

Vídeo:

MAPAS ISOGLOSAS, aquí.

No seguinte mapa interactivo podedes ver e escoitar exemplos das variedades dialectais  do galego. 

Falas galegas

Malia a grande unidade do galego falado acostuman diferenciarse tres grandes bloques dialectais baseándose nunhas poucas isoglosas (liñas que marcan unha forma diferente de dicir algo no territorio). Dentro dos bloques poden sinalarse tamén áreas máis pequenas.

1.-Bloque Oriental:

• cais (cans), pantalois (pantalóns), ladrois (ladróns) -plural-
• camín (camiño), paxarín (paxariño) , vecín (veciño) –iño-
• cuatro (catro), cuando (cando), guardar (gardar) –ditongo –ua
• baxo (baixo), caxa (caixa)

Áreas: asturiana (artigo el/l´, avolo, mulin –avó, muíño-) //ancaresa (vogais nasais) // zamorana (collí, partí –collín, partín)

2. Bloque central:

• non seseo: luz, dez, empezar, dicir
• -ao: mao, irmao, chao (man, irmán, chan) –sufixo-
• cas (cans), leós (leóns) ladrós (ladróns), calcetís (calcetíns) –plural-
• algunha gheada

Áreas: mindoniense: cimo (grelo), golpe (raposo). lucu-auriense: come (cume), bibe (bebe)

3. Bloque occidental:

• gheada: logho (logo), amigha (amiga), Lugho (Lugo)
• seseo total: disir (dicir), cosiña (cociña), des (dez). Seseo só final de sílaba: lus (luz) mais facer
• man, irmán, castelán, chan –sufixo-
• uns, algúns, leóns, calcetíns –plural-

Áreas: fisterrá: cheísmo (só che pronome) // pontevedresa // Baixo Miño (teísmo)

- Consello da Cultura Galega: documento interactivo

-Na páxina do Arquivo Sonoro de Galicia pódense escoitar ou descargar textos dialectais

Introdución a dialectoloxía e xeografía do galego

Variedades xeográficas do galego

Os habitantes dunha mesma localidade ou rexión poden desenvolver ó longo do tempo modos lingüísticos particulares (variedades diatópicas: falares ou dialectos xeográficos), que conforman unha variante diatópica da lingua. Eses modos ou falares lingüísticos particulares son resultado de distintos factores. Entre eses factores están:

• A influencia das linguas de substrato e superestrato (prerromanas, célticas, suevo...).
• A evolución do propio sistema: ó haber unha ausencia de contacto con outras comunidades que empreguen a mesma lingua -por mor de dificultades xeográficas, falta de contacto, migracións...- poden aparecer co tempo solucións fonéticas e/ou morfolóxicas diferentes.

 O galego, como a maioría das linguas, posúe variedades internas dependentes da área xeográfica.

 No seguinte mapa interactivo podedes ver e escoitar exemplos das variedades dialectais  do galego. 

A unidade do galego vivo é moi grande, polo que non se pode falar de dialectos (entre outras cousas, porque os falantes non teñen conciencia de tal); é máis exacto falar de áreas lingüísticas con rasgos de seu fronte ás falas veciñas.

A dialectoloxía galega, grazas ós estudos realizados nas últimas décadas, distingue tres variantes diatópicas e divide o territorio de fala galega en tres grandes bloques dialectais, con varias áreas dentro de cada un: